Oyuncular: Filiz Akın, Cüneyt Arkın, Çetin Başaran, Sevgi Can, Lütfü Engin, Yıldırım Gencer, Müjdat Gezen, Talat Gözbak, Bilal İnci, Cahit Irgat, Selahattin İçsel, Ahmet Kostarika, Ahmet Koç, Adnan Mersinli, Burçin Oraloğlu, Talia Salti, Gürbüz Tanrıverdi, Zeki Tüney, Reşit Çıldam, Nermin Özses, Leman Öztürk
Celladının Sofrasında Bir Âşık
Yıllarca gurbet yollarında rüzgârın peşinden savrulan Polat, artık yorulmuş ve kök salmak için memleketine dönmüştür. Yol onu, bölgenin saygın ismi Pir Ömer’in kapısına çıkarır. Polat, bu evin sofrasında ekmeğini bölüşürken, aslında yıllardır canını arayan o kanlı pusunun tam kalbinde olduğundan habersizdir.
Ocağın başında karşılaştığı Elif’in gözleri, Polat için yolun sonu olur. Birbirlerine duydukları tutku, köyün sınırlarını aşacak kadar büyüktür. Ancak gerçekler, bir mermi sessizliğinde ortaya çıkacaktır. Ailelerin asırlık nefreti, iki gencin aşkını bir savaş meydanına çevirir. Polat, sevdiği kadının elini tutmakla, atalarının mirası olan o kanlı davanın bedelini ödemek arasında kalmıştır. Bu, sadece bir aşkın değil, kaçılamayan bir Kader’in hikâyesidir.
"Aynı tastan çorba içtik, aynı gökyüzüne baktık; meğer senin baban benim canımı, benim babam senin kanını istermiş Elif..."
***
1968 yılı... Türk sinemasında "Yıldızlar Sistemi"nin en parlak olduğu dönem. Süreyya Duru’nun yönetmen koltuğunda oturduğu Kader, Yeşilçam’ın o yıllarda sıkça işlediği "geleneklerin gölgesinde aşk" temasını, iki dev isim Filiz Akın ve Cüneyt Arkın ile beyaz perdeye taşıyor. Film, tesadüflerin hayatı nasıl bir çıkmaza sürükleyebileceğini ve "kader" dediğimiz o kaçınılmaz döngüyü sarsıcı bir dille anlatıyor.
Feodal Düzen ve Kan Davası
Film, Anadolu’nun derinlerinde kök salmış, mantığın bittiği ve intikamın başladığı "kan davası" gerçeğini odağına alır.
Misafirperverlik vs. İntikam: Polat’ın, bilmeden kan davalısının evine (Pir Ömer) konuk olması, Anadolu kültüründeki "Tanrı misafiri" kutsallığı ile "kan borcu" arasındaki o dehşet verici çatışmayı vurgular. Evin içindeki ekmek-tuz hakkı, dışarıdaki kan davasıyla çarpışır.
Birey ve Töre: Elif ve Polat, ailelerinin geçmişteki günahlarından bağımsız bir hayat kurmak isteseler de; törenin ve feodal yapının bireyi yok sayan baskısı, bu aşkın önündeki en büyük engeldir.
Bilinmezliğin Getirdiği Trajedi
Trajik İroni: Polat’ın hayatını yollarda geçirdikten sonra sığındığı o "huzurlu" limanın, aslında celladının evi olması hikâyenin dramatik tansiyonunu en üst seviyeye çıkarır. Seyirci gerçeği bilirken karakterlerin bilmemesi, filmi bir Yunan trajedisi havasına sokar.
Aşkın Arındırıcı Gücü: Elif ve Polat arasındaki bağ, düşmanlıkları bitirebilecek tek umut ışığıdır. Ancak film, "kader" ismine yaraşır bir şekilde, geçmişin yükünün gelecekten ne kadar çok şey çaldığını sorgulatır.
Bir "Dev" ve Bir "Zarafet"
Cüneyt Arkın’ın Vakur Duruşu: Cüneyt Arkın, henüz aksiyon filmlerinin "dünyayı kurtaran" kahramanı olmadan önceki o buğulu ve derinlikli dramatik oyunculuğuyla, Polat’ın içsel çatışmasını harika yansıtır.
Filiz Akın ve Taşra Masumiyeti: Kentli rollerin vazgeçilmez ismi Filiz Akın, bu filmde bir köylü kızı olan Elif rolüyle, o dönemin şartlarında bile zarafetinden ödün vermeden hüzünlü bir karakter portresi çizer.
Güçlü Yan Kadro: Bilal İnci ve Yıldırım Gencer gibi isimlerin varlığı, filmin "sert" ve "tehlikeli" atmosferini pekiştirir.
Anadolu’nun Sessiz Çığlığı
Kader, Süreyya Duru’nun doğa ve insan ilişkisini başarılı bir şekilde kadrajladığı, izleyiciyi "Siz olsaydınız ne yapardınız?" sorusuyla baş başa bırakan bir klasik. Filmin siyah-beyaz (veya döneme özgü renkli) dokusu, o yılların Anadolu atmosferini tüm sertliğiyle yansıtırken, Cüneyt Arkın ve Filiz Akın’ın imkânsız aşkı Yeşilçam’ın en hüzünlü sayfalarından biri olarak kalıyor.