Oyuncular: Yılmaz Güney, Hayati Hamzaoğlu, Bilal İnci, Atilla Olgaç, Yusuf Koç, Şahin Dilbaz, Sermin Hürmeriç, Nizam Ergüden, Tülay Arkun, Osman Han, Dündar Aydınlı, Oktay Yavuz, Hasan Yıldız, Fahri Dinç, Ali Uluçay, Nevin Akkaya, Timuçin Caymaz, Mümtaz Ener, Sadettin Erbil, Agah Hün, Fuat İşhan, Abdurrahman Palay, Zafer Önen, Vala Önengüt
Kurşun mu Daha Ağır, Yoksa Kader mi?
Çoban ve arkadaşları aslında sadece jandarmadan değil, coğrafyanın onlara biçtiği yoksulluktan kaçmaktadırlar. Sarp kayalıklar arasındaki amansız takip, bir insanın kendi "yazgısından" kaçma çabasının sinematografik bir izdüşümüdür. Finaldeki trajik son, izleyicinin zihnine şu soruyu çiviler: Suçlu olan, çocuklarına ekmek götürmek için dağı mesken tutan kaçakçı mı, yoksa o insanlara dağdan başka yol bırakmayan sistem mi?
"Ölenlerin arkasından değil, daha yaşarken ölenlerin kaderine yaktık bu ağıdı... Elveda dağlar, elveda özgürlük!"
***
1971 yılı... Türkiye’nin üzerinden 12 Mart Muhtırası’nın balyoz gibi geçtiği, siyasal atmosferin buz kestiği ve sinemanın "popüler jön" kalıplarından sıyrılıp sert bir gerçekçiliğe evrildiği o kritik eşik. Yılmaz Güney’in senaryosunu yazdığı, yönettiği ve başrolünü üstlendiği Ağıt, sadece bir dağ filmi değil; görsel bir başkaldırı ve sinematografik bir feryattır. Film, sarp dağlarda kıstırılmış, geçimini kaçakçılıkla sağlamaya çalışan insanların amansız takibini ve bu yoldaki trajik sonlarını konu alır.
12 Mart Gölgesinde Otorite ve Sınır
Film, Türkiye'nin en sancılı siyasi dönemlerinden birinde, devletin halka sadece "silah" ve "yasak" olarak göründüğü bir coğrafyayı inceler.
Siyasi Atmosfer ve Baskı: 1971 Muhtırası sonrası sansürün en sert olduğu yıllarda Güney, "devlet-birey" çatışmasını jandarma ile kaçakçıların amansız takibi üzerinden simgeleştirir.
Ekonomik Çıkmaz: Doğu Anadolu’da sanayinin ve alternatif geçim kaynaklarının yokluğu, insanları ölümle burun buruna geldikleri "kaçakçılığa" mahkûm eder; bu durum filmde bir suç değil, zorunlu bir hayatta kalma mekanizmasıdır.
Coğrafi Hapishane: Dağlar hem bir sığınak hem de kaçışı olmayan bir hapishanedir; Güney, coğrafyayı insanın kaderini tayin eden devasa bir karaktere dönüştürür.
Yazgı, Çaresizlik ve Sessiz Feryat
Görsel Devrim: Filmde grafiksel gücü yüksek kompozisyonlar, geniş açılar ve derin perspektifli dağ manzaraları hakimdir; her sahne karakterlerin çaresizliğini vurgulayan birer sanat eseri gibidir.
Ağıt’ın Anlamı: Filmde ağıt sadece ölenin arkasından değil, henüz hayattayken umudunu yitirmiş ve dağlarda yok olmaya yazgılı insanların tüm yaşamına yakılır.
Onur ve Sadakat: Toplumun en alt tabakasındaki insanların, tüm imkânsızlıklara rağmen korumaya çalıştıkları sarsılmaz onur ve sadakat duygusu işlenir.
Bir İkonun Dönüşümü
Çirkin Kral’ın Evrimi: Magazin basını o yıllarda Yılmaz Güney'in her hareketini takip ederken, o bu filmle "yakışıklı jön" imajını yırtıp atmıştır; kirli ve yorgun "Çoban" karakteri Yeşilçam’ın steril dünyasına bir darbedir.
Altın Koza Zaferi: Ağıt, 1972 Adana Altın Koza Film Festivali'nde "En İyi Film", "En İyi Yönetmen" ve "En İyi Erkek Oyuncu" dahil 5 dalda ödül alarak sinema tarihinde bir rekor kırmıştır.
Toplumsal Karşılık: Halk, sinemalarda büyük ilgi gösterdiği bu yapıtta kendi sessiz çığlığını ilk kez bu kadar sanatsal ve ödün vermez bir dille izlemiştir.