Yönetmen: Lütfi Akad
Oyuncular: Türkan
Şoray, İzzet Günay, Ayfer Feray, Semih Sezerli, Aydemir Akbaş, Hakkı
Kıvanç, Behçet Nacar, Aynur Akarsu, Hakkı Haktan, Selahattin İçsel,
Zeki Sezer, Yaşar Şener, Orhan Alkan, Osman Alyanak, Turgut Baydar,
Timuçin Çaymaz, Hayri Esen, Erdoğan Esenboğa, Esen Günay, Osman Han,
İlhan Hemşeri, Alev Koral, Bülent Koral, Ahmet Şenses, Necip Tekçe,
Jeyan Mahfi Tözüm, Orhan Çoban, Zafer Önen
İmkansızlığın Siyah-Beyaz Şiiri
İstanbul’un kendi halinde, dürüst ve sakin manavı Halil, bir gece arkadaşlarının zorlamasıyla hayatında ilk kez bir pavyona gider. O gece sahnede gördüğü Sabiha, onun için sadece bir şarkıcı değil, ruhunun eksik parçasıdır. Sabiha da Halil’in o temiz ve yabancı bakışlarında, kaybettiği masumiyeti bulur.
Sabiha, arkadaşı Müjgan’ın "Bu aşk bize göre değil, o başka dünyanın adamı" uyarılarına rağmen Halil’i kendi evine, yani "hayatına" alır. Bir süre boyunca pavyon ışıklarından uzak, küçük bir evde, sıradan bir çift gibi mutlu olmaya çalışırlar. Ancak Halil’in dükkânından gelen sebze kokuları ile pavyonun ağır sigara dumanı birbirine karışamaz. Sabiha’nın Halil’in aslında evli ve çocuklu olduğunu öğrenmesiyle, o kırılgan rüya paramparça olur. Finalde Halil’in manav dükkânının önünden geçen Sabiha’nın o son bakışı; kaderin, sınıfın ve gerçeklerin aşkı nasıl yendiğinin en asil resmidir.
"Sevgi de yetmiyormuş bazen..."
***
1968 yılı... Türk sinemasının o "pırıltılı" Yeşilçam fabrikasından çıkmış ama boyasını siyah-beyaz bir hüzünle, ruhunu ise Sait Faik’in kaleminden almış en zarif, en kederli başyapıtı. Vesikalı Yarim, yönetmen Lütfi Akad’ın "Şehir Üçlemesi"ne giden yoldaki en büyük adımı, Safa Önal’ın ise diyalog yazımındaki zirvesidir.
"Çok eskiden rastlaşacaktık..." repliğiyle bir halkın kalbine mühürlenen bu film, imkânsız aşkın değil, "imkânsız hayatların" hikâyesidir.
***
Mahalle vs. Pavyon
1960’ların sonu, İstanbul’un o eski mahalle dokusunun henüz bozulmadığı ama gece hayatının (pavyon kültürünün) kendi paralel evrenini yarattığı bir dönemdir.
-
Sınıfsal Uçurum: Manav Halil (İzzet Günay), gündüzün, emeğin ve muhafazakâr mahalle ahlakının temsilcisidir. Sabiha (Türkan Şoray) ise gecenin, ışıkların ve toplumsal olarak "vesikalı" (damgalı) bir hayatın öznesidir.
-
"Vesika"nın Ağırlığı: Film, kadının toplumdaki yerini ve geçmişinin peşini bırakmayan bir gölge gibi nasıl hayatını kararttığını, melodram klişelerine kaçmadan, son derece gerçekçi ve minimalist bir dille anlatır.
Az Söz, Çok Duygu
-
Minimalizmin Zaferi: Dönemin diğer filmlerindeki abartılı bağırmalar ve ağlamalar bu filmde yoktur. Lütfi Akad, duyguyu karakterlerin bakışlarına, sigara dumanına ve İstanbul’un ıslak sokaklarına gizlemiştir.
-
Sait Faik Etkisi: Senaryo, Sait Faik Abasıyanık’ın Menekşeli Vadi öyküsünden esinlenmiştir. Bu yüzden filmde buram buram İstanbul kokusu, deniz kokusu ve bir manav dükkânının o naif sadeliği vardır.
"Sultan"ın Dönüşümü
-
Türkan Şoray’ın En "İnsan" Hali: Magazin dünyasında o güne kadar "erişilmez güzel" olarak pazarlanan Türkan Şoray, bu filmle birlikte oyunculuğunun derinliğini kanıtlamış; sadece güzel bir yüz değil, acısını sessizce yaşayan bir kadın portresi çizmiştir.
-
İzzet Günay Karizması: Şehirli, yakışıklı ama bir o kadar da mahcup Manav Halil karakteri, İzzet Günay’ı Türk sinemasının "beyefendi" jönü olarak perçinlemiştir.
Toplumda Nasıl Karşılık Buldu?
Vesikalı Yarim, vizyona girdiği dönemde büyük bir ilgi görse de, asıl değerini yıllar geçtikçe kazandı ve bir "kült" yapıta dönüştü. Toplum, bu filmde "kötü kadın"ın aslında bir "kurban", "kahraman erkek"in ise aslında bir "hatalı" olabileceğini gördü. Siyah-beyaz İstanbul görüntüleri ve iç acıtan müzikleriyle, Türk insanının hüzünlü romantizminin en şık karşılığı oldu.