Tür: Dram, Fantastik, Gerilim
Yönetmen: Tolga Karaçelik
Oyuncular: Nadir Sarıbacak, Hakan Karsak, Kadir Çermik, Özgür Emre Yıldırım, Osman Alkaş, Seyithan Özdemir, Baki Kurtuluş, Ömer Acar, Bahtiyar Ergün, Aydın Keleş, Serkan Öztürk
Paslı Raylar Üzerinde Delilik Dansı
Açıklarında demirlemiş, devasa ama ruhsuz bir metal yığını: Sarmaşık. Armatör iflas etmiş, kaptan ve mürettebat kaderlerine terk edilmiştir. Karaya çıkmak yasak, su kısıtlı, yiyecek tükenmek üzeredir.
Başta her şey yolundaymış gibi süren o sahte nezaket, açlık ve belirsizlikle birlikte yerini vahşi bir doğaya bırakır. Kaptan (Beybaba), disiplini korumak adına baskıyı artırdıkça; Cenk’in önderliğindeki öfke bir sarmaşık gibi geminin her yanını sarar. Halüsinasyonlar, "sarmaşıklar" ve görünmez düşmanlar arasında; gemi artık bir hapishaneden çok, insanın kendi içindeki canavarla yüzleştiği bir arena haline gelir. Kimin haklı olduğunun önemini yitirdiği, sadece kimin "daha çok delirdiği"nin kazandığı bir son sürat çöküş hikayesidir bu.
2015 yılı, Türkiye’nin toplumsal ve siyasi hafızasında "sıkışmışlık" hissinin zirve yaptığı, Gezi sonrası kutuplaşmanın derinleştiği ve herkesin aynı gemide ama farklı dünyalarda olduğu bir döneme tekabül eder. Tolga Karaçelik’in Sarmaşık'ı, sadece bir denizcilik dramı değil; otoritenin, hiyerarşinin ve tecrit altındaki insan psikolojisinin klostrofobik bir iktidar simülasyonudur.
İşte o paslı geminin güvertesindeki sosyolojik ve sanatsal fırtına:
***
"Gemi" Bir Mikro-Türkiye mi?
Film, Türkiye’nin (ve aslında her hiyerarşik toplumun) bir maketi gibidir. Gemideki altı karakter, toplumun farklı katmanlarını temsil eder:
Beybaba (Otorite): Kurallara, geleneğe ve mutlak itaate inanan, ancak meşruiyetini yitirmiş eski tip otorite figürüdür.
Cenk (İsyankar/Lümpen): Sisteme öfkeli, uyuşturucuyla gerçeklikten kaçan ama haksızlığa ilk sesi yükselten "kaybeden" kahramandır.
İsmail (Yalaka/Statükocu): Gücün yanında durarak hayatta kalmaya çalışan, kraldan çok kralcı tiplemedir.
Kürt (Görünmez Öteki): Sessizdir, sadece işini yapar ama varlığı bile diğerleri için bir huzursuzluk kaynağıdır.
Deniz Hukuku ve Tecrit: Geminin hareket edememesi, toplumun bir türlü ilerleyemeyen, "demir atmış" ve çürümeye yüz tutmuş halinin metaforudur.
İflas Eden Bir "Düzen"
Maaşsız Sadakat: Gemideki adamların maaşlarını alamayacaklarını bilmelerine rağmen hiyerarşiyi korumaya çalışmaları, ekonomik sistemin insan onurunu nasıl "bekleyişe" mahkum ettiğini gösterir.
Mülkiyetin Anlamsızlaşması: Armatörün iflası, aslında gemideki tüm o hiyerarşik rütbeleri boşa çıkarır. Ancak karakterler, ellerinde kalan tek şey olan "statü"ye, sanki karınlarını doyuracakmış gibi daha sıkı sarılırlar.
Bir Oyunculuk Şöleni
Nadir Sarıbacak Efsanesi: Nadir Sarıbacak’ın Cenk rolüyle sergilediği performans, 2015 Antalya Altın Portakal Film Festivali başta olmak üzere birçok yerden ödülle döndü. Sarıbacak’ın ödül törenindeki konuşması da o dönem magazin ve sanat camiasında uzun süre tartışılmıştı.
Bağımsız Sinemanın Zirvesi: Film, büyük bütçeli gişe işlerinin aksine, dar alanda kurduğu muazzam gerilimle uluslararası festivallere (Sundance dahil) damga vurdu. "Kısıtlı imkanla dünya çapında iş nasıl yapılır?" sorusuna verilmiş en şık cevaplardan biri oldu.