Yönetmen: Ertem Eğilmez
Oyuncular: Kemal Sunal,
Meral Zeren, Münir Özkul, Zeki Alasya, Metin Akpınar, Halit Akçatepe, Adile
Naşit, Hulusi Kentmen, Oya Alasya, Perran Kutman, Arap Celal, Rukiye Göreç,
Hikmet Gül, Osman Han, Haluk Orçun, Ali Şen, Mürüvvet Sim, Jeyan Mahfi Tözüm
Bir Şehir Nasıl "Kazılır"?
Kayseri’de bir döşek başında babalarından aldıkları "İstanbul’daki harita" vasiyetiyle yola çıkan dört kardeş, şehre adım attıkları an aslında birer "yabancı" olduklarını anlarlar. Harita, eski dostları Mehmet Çavuş’tadır ama define her yerdedir!
Statlarda maç varken saha ortasını kazan, tren geçerken rayların altına giren, hatta polisin burnunun dibinde toprağı eşeleyen bu dört adam; İstanbul’u bir köstebek yuvasına çevirirler. Karılarının da şehre gelip Mehmet Çavuş’un evine yerleşmesiyle olaylar içinden çıkılmaz bir aile trajedisine (ama kahkahalarla dolu bir trajediye) dönüşür. En büyük ironi ise finalde gizlidir: Aylardır koca şehri kazan kardeşlerin aradığı o büyük hazine, aslında her gün üzerinde yemek yedikleri, uyudukları Mehmet Çavuş’un o mütevazı evinin altındadır.
***
1974 yılı... Kıbrıs Barış Harekâtı’nın gururu ile ekonomik darboğazın sancıları arasında sıkışmış, ama her şeye rağmen sinema salonlarını dolduran bir Türkiye. Salak Milyoner, Ertem Eğilmez’in o meşhur "Arzu Film ekolü"nün zirve noktalarından biridir. Sadece bir define avı değil; Anadolu’nun saf ama kurnaz insanının, "taşı toprağı altın" denilen İstanbul canavarı tarafından nasıl yutulduğunun (veya şehri nasıl birbirine kattığının) muazzam bir karikatürüdür.
***
"Gurbet Kuşları"nın Komik Hali
1970'ler, Türkiye'de kırdan kente göçün en vahşi yaşandığı dönemdir. İstanbul, Anadolu insanı için bir "umut kapısı" olduğu kadar, içinde hazineler barındıran gizemli bir haritadır.
-
"Taşı Toprağı Altın" Efsanesi: Film, bu meşhur deyimi gerçek anlamıyla ele alır. Kardeşlerin her yeri kazması, aslında köylünün şehre duyduğu o "burada bir yerlerde bir zenginlik var ama nerede?" şaşkınlığının fiziksel bir dışavurumudur.
-
Kayseri Kurnazlığı vs. İstanbul Karmaşası: Kayserili kardeşlerin (Saffet, Himmet, Hayret, Gayret) kendi aralarındaki çekişme ve şehre karşı verdikleri mücadele, o dönemdeki hemşericilik ve hayatta kalma çabasının mizahi bir yansımasıdır.
Köşeyi Dönme Tutkusu
-
Kısa Yoldan Zenginlik: Film, 70'lerin başında toplumda filizlenen "çalışarak değil, bularak zengin olma" hayalini eleştirir. Kazılan her çukur, aslında toplumun üretimden kopup hayallere dalmasının bir metaforudur.
-
Bürokrasi ve Düzenle İmtihan: Kardeşlerin stadyumu, demir yolunu ve emniyetin önünü kazmaları; otoriteyle olan komik ama trajik çatışmalarını simgeler.
"Şampiyonlar Ligi" Kadrosu
-
Efsanevi Kadro: Kemal Sunal, Zeki Alasya, Metin Akpınar ve Halit Akçatepe... Bu dört dev ismin bir arada başrol paylaştığı nadir filmlerden biridir. Magazin dünyası için bu kadro, o dönemde bir "rüya takım" olarak görülüyordu.
-
Köyden İndim Şehre Devamı: Filmin başarısı o kadar büyüktü ki, aynı kadroyla çekilen devam filmi Köyden İndim Şehre (altınları sayma sahnesiyle meşhurdur), sinema tarihimizde nadir görülen başarılı "sequel" örneklerinden biri oldu.
-
Münir Özkul ve Adile Naşit Dokunuşu: Mehmet Çavuş ve karısı Lütfiye rolleriyle sinemamızın "anne-babası", bu kaotik hikayeye o bildiğimiz Arzu Film sıcaklığını katmıştır.
Toplumda Nasıl Karşılık Buldu?
Salak Milyoner, halkın kendisini "ayna" gibi gördüğü bir film oldu. Özellikle göç eden ailelerin yaşadığı uyum sorunları ve "büyük şehirde kaybolma" korkusu, bu filmle bir nebze olsun kahkahaya dönüştü. Bugün bile televizyonda her yayınlandığında reyting rekorları kırması, filmin anlattığı "kısa yoldan zenginlik" hayalinin toplumsal bir sabit olduğunun kanıtıdır.